At agynan ýerde toý bolar

Türkmen halkynyň parasatly nakyllarynyň biri bolan «At agynan ýerde toý bolar» sözi çuň many-mazmuna eýedir. Bu nakyl diňe bir söz däl, eýsem halkyň durmuş tejribesinden dörän hakykatdyr. Ol ýerde bereketiň, şatlygyň we üstünlikleriň boljakdygyny aňladýar.

At — türkmen üçin mukaddes gymmatlykdyr. Gadymy döwürlerden bäri at dost we ynamdar ýoldaş hökmünde kabul edilipdir. Şonuň üçin atyň bar ýerinde abadançylygyň we bagtyýarlygyň boljakdygyna ynanylypdyr.

«At agynan ýerde toý bolar» diýlen nakyl, köplenç üstünlikli başlangyçlary ýa-da ýagşy wakalaryň öňünden aýdylmagy üçin ulanylýar. Eger bir ýerde işler gowy gidip başlasa, adamlar şol nakyly aýdyp, onuň geljekde has hem üstünlikli boljakdygyna ynam bildirýärler. Bu bolsa halkyň geljege bolan dünýägaraýşynyň gowydygyny görkezýär.

Mundan başga-da, bu nakyl zähmet bilen baglanyşyklydyr. At agynmak — hereket, iş, ösüş diýmekdir. Diýmek, kim zähmet çekse, şol üstünlik gazanar. Şeýle ýerlerde toý bolar, ýagny şatlyk we baýramçylyk bolar. Bu pikir ýaşlary zähmete höweslendirmekde hem möhüm rol oýnaýar.

Häzirki döwürde hem bu nakyl öz ähmiýetini saklap gelýär. Durmuşda üstünlik gazanmak üçin diňe arzuw etmek ýeterlik däl, eýsem hereket etmek zerurdyr. At ýaly çydamly, zähmetsöýer we maksada okgunly bolmak gerek. Netijede, «At agynan ýerde toý bolar» nakyly bize zähmetiň, hereketiň we ynamyň üstünlik getirýändigini öwredýär. Bu nakyl halk paýhasynyň ajaýyp nusgasy bolup, nesilden-nesle geçip, häzirki döwürde-de ýol görkeziji bolup hyzmat edýär. 

At – myrat 

Türkmen halkynda atçylyk örän gadymy we mukaddes däp bolup durýar. Halk arasynda aýdylýan «At – myrat» diýen nakyl hem atyň diňe bir ulag däl, eýsem adamyň arzuwlarynyň, maksadynyň we üstünlikleriniň nyşanydygyny görkezýär.

Bu nakylyň manysy çuňdur. «Myrat» sözi arzuw, maksat diýen manylary berýär. Diýmek, at adam üçin diňe bir serişde bolman, onuň maksadyna ýetmegine kömek edýän iň ýakyn ýoldaşydyr. Gadymy döwürlerde türkmen ýigitleri uzak ýollary aşmakda, toý-dabaralary guramakda-da ata bil baglapdyrlar. Şonuň üçin at – erkinligiň, batyrlygyň we wepalylygyň nyşany hökmünde kabul edilipdir.

Türkmen bedewleri aýratyn meşhurdyr. Olar özleriniň tizligi, çydamlylygy we gözelligi bilen dünýä tanalýar. At bilen adam arasynda aýratyn bir baglanyşyk bolýar. Ýigit öz atyny dosty ýaly görüpdir. At hem öz eýesine wepaly bolup, onuň bilen ähli kynçylyklary paýlaşypdyr.

«At – myrat» nakyly ýaş nesle hem uly terbiýe berýär. Ol adamlary maksada okgunly bolmaga, zähmet çekmäge we öz «atyny», ýagny mümkinçiliklerini dogry peýdalanmaga çagyrýar. Her bir adam öz myradyna ýetmek üçin sabyrly, tutanýerli bolmaly. Bu nakyl türkmen halkynyň durmuşynda atyň nähili möhüm orun tutýandygyny görkezýär. At  arzuwlara ýetirýän ýol, üstünlikleriň açarydyr. Şonuň üçin hem halk arasynda «At – myrat» diýen pähim nesilden-nesle geçirilip gelýär.

Behişdi bedewler

Behişdi bedewler — bu diňe bir at däl, eýsem türkmen halkynyň buýsanjy, milli mirasy we ruhy baýlygydyr. Türkmenler gadym döwürlerden bäri aty özüne dost, syrdaş we ýolbelet hökmünde görüpdir. Şonuň üçin hem bedewlere «behişdi» diýlip at berilmegi olaryň gözelligini, çalasynlygyny we aýratynlygyny beýan edýär.

Behişdi bedewleriň iň meşhur görnüşleriniň biri ahal-teke atlarydyr. Bu atlar dünýä ýüzünde özleriniň inçe gurluşy, uzyn boýny we altynsow ýalpyldysy bilen tanalýar. Olar diňe bir owadan bolman, eýsem örän çydamlydyr. Uzak aralyklary suwsuz we az iýmit bilen geçip bilmek ukyby olaryň iň möhüm aýratynlyklaryndan biridir.

Taryhda türkmen bedewleri söweş meýdanlarynda, uzak saparlarda we söwdada möhüm rol oýnapdyr. Olar batyrlygyň we ýeňşiň nyşany hasaplanýar. Köp rowaýatlarda we dessanlarda bedewler gahrymanlar bilen bilelikde suratlandyrylýar. Bu bolsa olaryň halk durmuşyndaky ornunyň örän uly bolandygyny görkezýär.

Behişdi bedewleriň terbiýesi aýratyn üns talap edýär. Türkmen seýisleri atlara aýratyn söýgi we hormat bilen garaýarlar. Olary ýörite iýmitlendirmek, tämiz saklamak we gündelik türgenleşik geçirmek arkaly olaryň saglygyny we güýjüni saklaýarlar. Şeýle hem at bilen adam arasynda güýçli baglanyşyk emele gelýär.

Häzirki döwürde-de behişdi bedewler öz ähmiýetini ýitirmän gelýär. Behişdi bedewler türkmen halkynyň taryhynyň, medeniýetiniň we buýsanjynyň aýrylmaz bölegidir. Olary gorap saklamak we geljek nesillere ýetirmek her birimiziň mukaddes borjumyzdyr. Bedewler biziň günlerimizde hem öz ähmiýetini ýitirmän, täze döwür bilen sazlaşykly dowam edýär. Olar diňe geçmişiň mirasy däl, eýsem häzirki döwrüň hem ýaşaýan gymmatlygydyr.

Türkmen halkynyň ruhy dünýäsinde, taryhynda we medeniýetinde yz galdyran ahalteke bedewlerimiziň şan-şöhratyny dünýä ýaýmakda uly tagallalary edýän Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun!